در ادامه عواملی که برای ایجاد سردرد میگرن مزمن و سردردهای مزمن روزانه در مطالعات بالینی و اپیدمیولوژیک مشخص شده است را نبیان می شود.

مصرف بیش از حد ضددردها به عنوان عامل خطری برای ایجاد سردردهای مزمن روزانه


بر اساس مطالعات انجام شده در کلینیک ها حدود ۸۲ – ۵۰ درصد موارد علت سردردهای مزمن روزانه ناشی از مصرف بیش از حد داروهای ضددرد است و در بررسی کلی جامعه میزان مصرف بیش از اندازه ضددردها در سردردهای مزمن روزانه حدود ۳۰ درصد موارد ولی در سردردهای دوره ای این درصد در حد ۱۲-۱۰ درصد می باشد. در یک بررسی انجام شده بر روی ۲۰۶ بیمار دچار سردردهای مزمن روزانه و ۵۰۷ نفر گروه کنترل، عوامل خطر این نوع سردرد مورد توجه قرار گرفته است. در این مطالعه بررسی بر روی مصرف داروهای ضددرد در هنگام مطالعه و نیز قبل از آن صورت گرفته و مشخص گردیده است که داروهای بدون نسخه حاوی کافئین و همینطور کافئین موجود در نوشابه ها یکی از علل مهم سردردهای مزمن روزانه در افراد زیر ۴۰ سال است. در بعضی مطالعات مصرف نارکوتیک ها (مخدرها) و داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی به عنوان عامل خطر ایجاد سردردهای مزمن روزانه، مطرح نبوده است ولی تجریبات متعدد بالینی خلاف آن را نشان می دهد. دیده شده که آسپرین در ایجاد سردرد مزمن روزانه اثر حفاظتی داشته است. مشخص نیست که مصرف زیاد از حد ضد دردها، علت مزمن شدن سردرد است و یا اینکه نتیجه مزمن شدن سردرد است. در بسیاری از افراد دچار سردرد مزمن روزانه هیچگونه مصرف بیش از حد داروهای ضددرد دیده نمی شود و این امر بر علیه نظریه ایجاد سردردهای مزمن روزانه متعاقب مصرف زیاد داروهای ضددرد می باشد. کشورهایی مانند هند که به ندرت مصرف بیش از حد ضددردها دیده می شود، سردرد مزمن روزانه وجود دارد و قطع آنالژزیک باعث بهبودی آن نخواهد شد. به هر حال هنوز رابطه علت و معلولی مصرف زیاد از حد ضددردها در ایجاد سردرد مزمن روزانه مورد بحث است ولی بسیاری از پزشکان با تجربه معتقدند که مصرف بیش از حد ضددردها می تواند باعث تداوم و تشدید سردردهای یاد شده شود.

سایر عوامل خطر


در یک مطالعه ضربه های مغزی مهمترین عامل خطر ایجاد سردرد مزمن روزانه بیان شده است. یک ضربه مغزی نسبتاً خفیف می تواند آغازگر سردرد مزمن روزانه در فردی با سابقه میگرن باشد، بنابراین گرفتن شرح حال وجود سردرد میگرن دوره ای، قبل از ضربه مغزی لازم است. شرایط زندگی پر استرس مانند اسباب کشی، تغییر در ارتباطات بین فردی (مانند بیوه شدن، فروپاشی خانواده، طلاق و جدایی)، مشکلات جدی با فرزندان، وجود شرایط استرس زای شدید در سال رخداد سردرد و سال قبل از شروع آن، از عوامل خطر برجسته ایجاد سردرد مزمن روزانه بوده اند. این یافته ها بیان کننده رابطه علت و معلولی بین زندگی پر استرس و سردرد مزمن روزانه است. تکرار بیشتر حملات سردرد و چاقی نیز از دیگر عوامل خطر تبدیل میگرن دوره ای به سردرد مزمن روزانه می باشد.اینکه کاهش وزن بتواند از تبدیل شدن به نوع مزمن پیشگیری کند، نامعلوم است.

سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو یا سردرد واکنشی ناشی از داروهای ضددرد


به دلیل اینکه مصرف بیش از حد دارو بخش بسیار مهمی از سردردهای مزمن روزانه محسوب می شود، بهتر است این بخش را با جزئیات بیشتر مورد بررسی قرار دهیم. مصرف روزانه و بیش از حد داروهای مسکن سریع الاثر در بیماران مبتلا به سردرد مزمن روزانه دیده می شود. سردرد ناشی از استفاده نادرست از داروها تحت عنوان های سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو، سردرد واکنشی ناشی از داروهای ضددرد، سردرد واکنشی ناشی از ارگوتامین، و سردرد القایی دارو بیان می شود. در مورد تمایل به تداوم سردرد، زمانی که داروهای مسکن سریع الاثر بسیار مکرر استفاده می شوند اغلب سردرد واکنشی (ریباند) به کار می رود. انجمن بین المللی سردرد این نوع سردردها را سردرد ناشی از قطع داروهای ضددرد یا سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو بیان می کند. اختلاف نظری در مورد تعبیر بین واژه عود سردرد و سردرد واکنشی وجود دارد. عود یعنی تکرار همان شکل سردرد است که به طور برجسته ای با داروهای ضد میگرن تسکیل می یابد. عود بایستی در زمان طبیعی مورد انتظار حمله میگرن رخ دهد. عود سردردهای مشابه معمولاً در مواقعی که آگونیست های ۵-HT1 در حمله حاد میگرن استفاده می شوند رخ می دهد. سردرد ریباند (واکنشی برخلاف مورد قبلی، دائمی شدن سردرد در مبتلایان به سردرد مزمنی است که ناشی از مصرف مکرر و زیاد مسکن های سریع الاثر به وجود می آید)

شواهد سردرد واکنشی

قویترین شاهد وجود سردردهای واکنشی ناشی از ضددردهای ارگوتامین این حقیقت است که به صرف قطع این داروها، سردرد بیمار بسیار بهتر می شود. در منابع علمی شواهد بسیاری در مورد سردردهای واکنشی ناشی از ضددردها و ارگوتامین وجود دارد. در گزارشی سردردهای متوسط تا شدید در ۵۲ درصد بیمارانی با سابقه مصرف مزمن کافئین که کافئین آنها قطع شده به وجود آمده است. عوامل دارویی که به ترتیب اهمیت باعث این نوع سردردهای واکنشی می شوند ترکیبات دارویی حاوی استامینوفن/آسپرین/ کافئین/ بوتال بیتال؛ ترکیبات ضددرد حاوی کافئین، اپیوئیدها و ارگوتامین هستند. در مورد تریپتان ها نیز موارد عود مکرر و سردردهای واکنشی گزارش شده ولی بسیار کم شیوع بوده است. بر خلاف افرادی که دچار سردردهای واکنشی ناشی از مسکن ها می شوند، در بیمارانی که تریپتان ها را بیشتر از حد مصرف می کنند، علائم قطع دارو با شدت و مدت کمتری مشاهده می شود و دارای میزان عود بسیار کمتری است.

تظاهرات بالینی سردردهای ناشی از مصرف بیش از حد دارو و سردردهای واکنشی ناشی از ضددردها

مجموعه ای از شواهد بالینی وجود دارند که می توانند نمایانگر بروز سردردهای واکنشی ناشی از ضددردها در فرد دچار سردردهای اولیه باشند. این شواهد را می توان به صورت زیر برشمرد:

۱) اینگونه سردردها مقاومند، روزانه و یا تقریباً هر روز رخ می دهند.

۲) این سردردها در فرد مبتلا به سردردهای اولیه بوجود می آیند که داروی مسکن سریع الاثر را به مقدار زیاد و مکرر استفاده می نماید.

۳) سردردها از نظر شدت، محل و نوع از زمانی تا زمان دیگر متفاوت هستند.

۴) آستانه شروع سردرد بسیار پایین است به این معنی که مبتلایان با کمترین فعالیت فیزیکی یا فکری دچار عود سردرد می شوند.

۵) سردرد با ضعف، تهوع و سایر علائم گوارشی، بی قراری، اضطراب، تحریک پذیری، مشکلات حافظه، اشکال در تمرکز ذهنی و افسردگی همراه است. افرادی که دوزهای بالای ارگوتامین مصرف می کنند ممکن است از سردی انتهاها، تاکیکاردی، گزگز شدن اندام ها، کاهش نبض، افزایش فشار خون، سبکی سر، درد عضلانی در اندام ها، ضعف پاها و افسردگی شکایت داشته باشند.

۶) تکرار و تناوب سردرد وابسته به مصرف داروهاست. سردردهای قابل پیش بینی صبح زود (۵-۲ صبح) به خصوص در بیمارانی که مقادیر زیادی ضددرد، خواب آور، کافئین و ترکیبات ارگوتامین را مصرف کرده باشند به وفور دیده می شود. بوتال بیتال که یک باربیتورات کوتاه اثر حاوی ضددرد است که سرکوب کننده مرحله رم خواب می باشد، و متعاقباً می تواند باعث رم ریباند شده و بیمار از خواب پریده و دچار سردرد شدید شود.

۷) تدریجاً شواهدی از تحمل به دارو در طول زمان ظاهر شده و با گذشت زمان بیمار برای تسکین سردرد به مقادیر بیشتری از دارو نیازمند می شوند.

۸) علائم ترک دارو در بیمارانی که قطع ناگهانی دارو را داشته اند مشاهده می شود.

۹) بهبودی خود به خودی سردرد متعاقب قطع مصرف داروها دیده می شود.

۱۰) مصرف همزمان داروهای پیشگیری کننده سردرد در مصرف همزمان مقادیر زیاد داروهای مسکن سریع الاثر تقریباً غیر مؤثر خواهند بود.

الگوی مصرف داروها در بیماران دچار سردردهای ناشی از مصرف بیش از حد ضددرد ها

بسیاری از بیماران، ضددردها (آنالژزیک ها را قبل از شروع سردرد مصرف می کنند. ترس از درد، باعث مصرف این دسته از داروها حتی قبل از بروز سردرد می باشد. در بسیاری از بیماران این حالت خارج از کنترل و تکرار شونده است. داروهای زیادی اعم از آنچه با نسخه و تجویز پزشک بوده ویا خود بیمار از داروخانه تهیه کرده به طور همزمان مصرف می شود. در یک بررسی دلیل مصرف این آنالرژیک ها در بیماران مورد ارزیابی قرار گرفته است. در ۵۷ درصد بیماران بنا به دستور پزشک داروهای ضددرد در موقع درد مصرف می شوند، در ۶۷ درصد موارد عدم توانایی تطابق با درد شدید، در ۶۲ درصد موارد وجود اضطراب و نگرانی از سردرد در صورت عدم مصرف دارو، ۳۰ درصد موارد عود ریع سردرد پس از مصرف قبلی، ۶۱ درصد اعتقاد به عدم وجود درمان دیگر، ۶۲ درصد موارد تحمل پذیری بیشتر و امکان عملکرد بهتر در محیط کار با مصرف ضددردها، ۴۱ درصد موارد کاهش اضطراب و تنش  و در ۱۸ درصد موارد کمک به خواب بیان شده است. البته باید مد نظر داشت که بسیاری از بیماران بیش از یک مورد از موارد فوق را علتی برای مصرف ضددردها می دانسته اند. از منظر رفتاری، مصرف آنالرژیک ها بسیار اهمیت دارد. تسکین درد یک تجدید قوای منفی ایجاد می کند. همچنین تغییراتی در خلق توسط بعضی از داروهای حاوی باربیتورات و یا محرک ها (مثل کافئین) به وجود می آید که دارای تجدید قوای مثبت در رفتار فرد خواهد شد و این عامل سبب مصرف زیاده از حد چنین داروهای مسکن فوری می شوند. بسیار بعید است که این دسته از بیماران، گرفتار مصرف دوز اعتیادآور باربیتورات (مثل دوز بالاتر از ۸۰۰ -۶۰۰ میلی گرم در روز) شوند. بنابراین احتمال اعتیاد به این نوع داروها در اکثر بیماران وجود ندارد (ولی در معدودی از موارد این عارضه رفتاری رخ می دهد). مصرف ضددردها معمولاً در انجام کارهای روزمره اجتماعی و یا شغلی (مانند آنچه که در اعتیاد به الکل یا مواد مخدر می بینیم) ایجاد اختلال نمی کند. بلکه بر عکس ضددردها نقش یک عامل کمک کننده لازم در فرد رابرای عملکرد مناسب روزانه وی ایفا می کند. ایجاد تحمل یا وابستگی با افزایش پلکانی مصرف دارو، بدون ایجاد عوارض غیر طبیعی ناشی از این افزایش رخ می دهد. عوارض قطع مصرف دارو، متعاقب عدم مصرف آن می تواند بسیار برجسته باشد. این علائم شامل بی قراری، بی خوابی،  تشدید سردرد، اسهال و با احتمال کم تشنج، به خصوص در افرادی که مقادیر بالای داروهای حاوی ضددرد بوتال بیتال مصرف می کرده اند، می باشد. افزایش سردرد، با کاهش اثر ضددردها، برای مدت زمانی ادامه می یابد.

Post Author: پایگاه مغز و اعصاب

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may also like

درمان سردرد خوشه ای

درمان حملات حاد سردرد خوشه ای حملات حاد سردرد، دارای

روش های درمان میگرن در کودکان

پیگیری های غیر دارویی تعیین کردن و اجتناب نمودن از

انواع میگرن در کودکان

انواعی از میگرن می تواند در کودکی و سنین مدرسه