سردرد تجربه ای تقریباً جهانی با فراوانی یکساله ۹۰ درصد و امکان وقوع ۹۹ درصد در طول زندگی است. با توجه به برآوردهای انجام شده سالیانه ۲۸ میلیون نفر در آمریکا و ۶۰۰ میلیون نفر در جهان از میگرن رنج می برند. ۵ درصد از زنان و ۸/۲ درصد از مردان حداقل ۱۸۰ روز از سال را با سردرد سپری می کنند. بنابراین جای هیچ تعجبی نیست که سردرد یکی از شایع ترین شکایات دیده شده توسط پزشکان مراقبت های اولیه است. همچنین سردرد علت ناراحتی ۲۰ درصد از بیمارانی است که توسط پزشکان متخصص مغز و اعصاب معاینه شده اند.

تاریخچه سردرد


بیشتر اوقات تاریخچه سردرد جهت تشخیص امری ضروری است . در صورتی که تاریخچه دقیقی از سردرد قبلی گرفته نشود، امکان دارد اسکن های غیر ضروری از مغز انجام شده و یا ممکن است اسکنی ضروری گرفته نشود. عناصر کلیدی اجزاء تاریخچه سردرد به شرح زیر می باشند:

  • خصوصیات زمانی سردرد
  • ویژگی های سردرد
  • علائم و نشانه های همراه
  • عوامل ایجاد کننده یا تشدید کننده
  • عوامل تسکین دهنده
  • سابقه ارزیابی و درمان
  • سابقه روانی اجتماعی
  • سابقه خانوادگی
  • یک سابقه کامل پزشکی و جراحی

خصوصیات زمانی سردرد


سن شروع

معمولاً میگرن قبل از چهل سالگی ظاهر می گردد و در موارد کمتری پس از پنجاه سالگی شروع می شود. برعکس تمپورال معمولاً بعد از پنجاه سالگی شروع می شودو بروز آن قبل از پنجاه سالگی نادر است.

زمان رسیدن به حداکثر شدت

سردردهای صاعقه ای (رعد آسا) سردردهای حادی هستند که در عرض یک دقیقه به حداکثر شدت خود می رسند، این نوع سردردها ممکن است به علت خونریزی ساب آراکنوئید، دایسکشن شریان کاروتید و یا میگرن باشند. همچنین گاهی سردردهای حاد مثل میگرن یا مننژیت ویروسی می توانند به صورت تدریجی نیز ظاهر شوند.

تکرار و تناوب

تناوب بروز سردردهای اولیه طیف گسترده ای دارد و می تواند از چند حمله (اپیزود) میگن در کل زندگی تا سردردهای خوشه ای به صورت ۸ نوبت در طول روز باشد.

زمان بروز علائم در طول روز

سردردهای خوشه ای معمولاً در زمان های خاصی از روز رخ می دهند و ممکن است در ساعات خاصی هر شب بیمار را بیدار کنند. البته سردردهایی که انسان را از خواب بیدار می کنند اصولاً خوش خیم هستند (از سردردهای خوش خیم می توان سردردهای میگرنف خوشه ای و هیپنیک را نام برد). سردردها همچنین می توانند ناشی از تومورهای مغزی، مننژیت و خونریزی ساب آراکنوئید باشند. سردردهای تنشی معمولاً بعد از ظهرها بیمار را درگیر می سازند.

طول مدت

مدت زمان معمول در حمله سردردهای اولیه بدون درمان با یکدیگر متفاوت هستند. میگرن در بزرگسالان ۴ تا ۷۲ ساعت، سردردهای خوشه ای ۱۵ تا ۱۸۰ دقیقه، سردردهای تنشی از ۳۰ دقیقه تا چند روز و نورآلژی تری ژمینال به صورت سردردهای رگباری از چند ثانیه تا کمتر از ۲ دقیقه به طول می انجامد.

عود

عود سردرد به معنی پاسخ اولیه به درمان دارویی و متعاقباً شروع سردرد در عرض ۲۴ ساعت است. عود شامل انواع سردرد خفیف، متوسط و شدید است که به طور کامل بر طرف شده و سپس مجدداً ظاهر می گردد و یا سردرد متوسط یا شدیدی که خفیف شده و مجدداً متوسط یا شدید می شود. عود میگرن ممکن است با هر دارویی اتفاق بیفتد. میزان عود در مورد داروهای دسته تریپتان ۱۵ تا ۴۰ درصد و بسته به نوع دارو رخ می دهد.

شکل سردرد


محل

سردردهای خوشه ای همیشه یک طرفه هستند در حالی که میگرن حدود ۶۰ درصد موارد یک طرفه است. نورالژی تری ژمینال اصولاً یک طرفه است و عموماً منطقه عصب دهی شاخه های دوم یا سوم عصب تری ژمینال را درگیر می کند. سردردهای ناشی از تومور مغزی یا هماتومای ساب دورال می تواند دو طرفه یا یکطرفه باشد.

کیفیت درد

حدود ۵۰ درصد از موارد درد میگرن ضرباندار است، در حالیکه سردرد تنشی به صورت فشار، درد مبهم و یا فشردگی حس می شود و سردردهای خوشه ای به صورت سوراخ کننده یا سوزشی توصیف می گردند. درد در نورالژی تری ژمینال معمولاً به صورت تیرکشنده یا خنجری است و درد ناشی از تومورهای مغزی می تواند انواعی از دردها، از یک درد آهسته و یکنواخت تا دردی با احساس فشار را بوجود آورد.

شدت درد

هنگام سؤال کردن شدت درد از بیمار استفاده از میران عددی به صورت ۱ (حداقل) تا ۱۰ (حداکثر) بسیار کمک کننده خواهد بود. البته امتیاز دهی بیمار ممکن است تحت تأثیر احساس فرد باشد. برای مثال سردردی که فردی غیر حساس آن را با عدد ۷ توصیف می کند ممکن است توسط بیمار حساس با عدد ۱۲ توصیف شود و به این معناست که بیمار می خواهد بر عدم کفایت امتیازدهی ۱۰ عددی جهت توصیف شدت درد خود تأکید کند. درد میگرنی می تواند از خفیف تا شدید و از هر حمله تا حمله بعدی تغییر کند. شدت درد نشان دهنده وجود علل خطرناک و تهدید کننده حیات نیست. بیشتر سردردهای شدید به دلیل میگرن یا سردردهای خوشه ای هستند. با این وجود شروع جدید یک سردرد شدید باید جدی تلقی شود. در مقابل بعضی از بیماران با سردردهای ناشی از تومورهای مغزی و هماتومای ساب دورمال با تظاهر سردردهای خفیف مشابه انواع تنشی گزارش شده اند و حتی با یک ضد درد ساده بهبود یافته اند.

علائم همراه و نشانه ها


قبل از سردرد

حدود ۲۵ درصد بیماران میگرنی علائم اولیه بیماری را از ساعت ها تا روزها قبل از بروز سردرد دارا بوده اند. این شکایت ها ممکن است شامل تغییر در وضعیت روانی (به عنوان مثال تحریک پذیری، افسردگی، سرخوشی)، علائم نورولوژیک (عدم توانایی تمرکز، حساسیت زیاد به نور و صدا و علائم بویایی) و علائم عمومی (اسهال یا یبوست، تشنگی، تمایل به مصرف غذا، گرفتگی گردن) باشد. در حدود ۲۰ درصد از میگرن ها مرحله پیش در آمد (اورا؛ Aura) طی ۵ تا ۲۰ دقیقه ایجاد شده و کمتر از ۶۰ دقیقه ادامه پیدا می کند. سردرد می تواند قبل و بعد از مرحله اورا اتفاق افتد. اوراهای شایع به ترتیب بینایی، حسی، حرکتی و اختلالات گفتاری و زبان هستند. شکایت های قبل از سردرد نیز در تشخیص دیگر علت های سردرد بسیار مهم می باشند. به عنوان مثال تب خفیف و علائم تنفسی فوقانی یا اسهالی که به دبنال آنها سردرد ایجاد شده است، معمولاً در مننژیت ویروسی وجود دارند.

حین سردرد

در ۹۰ درصد موارد، میگرن با حالت تهوع و ۳۰ درصد موارد با استفراغ و در ۸۰ درصد موارد با حساسیت زیاد به نور و صدا همراهی دارد. همین علائم گاهاً در سردردهای ناشی از خونریزی ساب آراکنوئید یا مننژیت وجود دارند. قرمزی ملتحمه در سمت درد، ریزش اشک و گرفتگی یا آبریزش بینی در همان طرف درگیر اصولاً حین سردردهای خوشه ای رخ می دهد.

پس از سردرد

بسیاری از مبتلایان به میگرن پس از رفع سردردشان از احساس خستگی و بی حالی همراه با زوال تیزفهمی و دقت ذهنی (تنبلی مغز) خود ابراز نارضایتی می کنند. علاوه بر آن گاهی هم افسردگی و یا سرخوشی گزارش می شود. اما در برخی از اختلالات سیستمیک بدن ممکن است تب، سردرد شدید، علائم و نشانه های دیگری را هم در پی داشته باشد.

عوامل تشدید کننده یا آشکارساز

ضربه های سر و گردن به طور شایعی با سردرد همراه هستند. سردردی که پس از ضربه های سطحی سرآغاز می شود معمولاً خفیف است. ولی در تا ۲ درصد از افراد نگرانی هایی از احتمال شکل گیری هماتوم های ساب دورال و اپی دورال وجود دارد. این در حالی است که در ۲۰ درصد از افراد دارای درجات خفیف ضربه به سر یا گردن، احتمال بروز سردرد ماه ها یا حتی سال ها پس از وقوع ضربه وجود دارد، در صورتی که سردرد در افرادی که ضربات شدیدتری متحمل می شوند، مدت زمان کمتری تداوم می یابد.

شرایط پزشکی

سایر شرایط پزشکی نیز ممکن است با بروز سردرد در ارتباط باشد. به عنوان مثال، اگر چه سردرد پس از زایمان وجود دارد ولی لازم است پراکلامپسی و ترومبوز وریدهای کورتکس مغز نیز مد نظر قرار گیرد. تکرار بروز میگرن در سه ماهه دوم و سوم حاملگی معمولاً کاهش می یابد و در ۹۰ درصد از موارد، در افراد دچار سودو تومور سربری، چاقی را مشاهده می کنیم. فشار خون شدید همراه با سردرد از علائم فئوکروموسیتوما است. شروع سردرد در افراد مبتلا به HIV مثبت به دلایل متعددی از جمله بروز مننژیت کریپتوکوکال رخ می دهد. سردرد در بیماران دارای سابقه سرطان (خصوصاً سرطان کبد، پستان، پوست، روده و هیپرنفروما) نیز ممکن است علامتی از هجوم متاستاز سلول های سرطانی به سیستم عصبی باشد. در افراد مبتلا به بیماری کلیه پلی کیستیک در ۱۰ درصد موارد خطر آنوریسم ساکولار داخل جمجمه ای وجود دارد.

عوامل درمان، تسکین و رفع درد


عوامل غیر دارویی

سردردهای میگرنی ممکن است با خوابیدن بر طرف شده و یا با دراز کشیدن در یک اتاق تاریک و ساکت تا اندازه ای بهبود یابند. سردردهای تنشی ممکن است در برخی افراد با استراحت و شل کردن عضلات و در برخی دیگر با ورزش بهبود پیدا کنند. ماساژ و یا استفاده از یخ یا گرما نیز ممکن است در تسکین بعضی از انواع سردردها مفید واقع شوند.

عوامل دارویی

لازم است واکنش لازم به دارو و درمان های غیر مجاز اعم از میزان مصرف و عوارض جانبی به طور کامل مورد بررسی قرار گیرد. برخی از بیماران به طور معمول و خودبخود پزشک را از مصرف داروهای غیر نسخه ای مطلع نمی کنند مگر آنکه به صورت خاص از آنها سؤال شود. توصیه می شود در خصوص استفاده از گیاهان دارویی از جمله گل مینا و نیز ویتامین ها مثل ریبوفلاوین نیز تحقیقاتی به عمل آید.

ارزیابی و سابقه درمان دیگر پزشکان و ارائه کنندگان مراقبت های بهداشتی

به دست آوردن تاریخچه ای از ارزیابی ها و درمان های انجام شده قبلی توسط پزشکان و دیگر متخصصان مراقبت های بهداشتی شامل روان شناسان، ماساژورها، متخصصین طب سوزنی و متخصصان طب فیزیکی بسیار حائز اهمیت است. در برخی موارد، بدست آوردن پرونده های پزشکی لازم است. این امر می تواند از تکرار غیر ضروری آزمایشات و یا از تجویز دارویی که قبلاً در دوز خیلی پایین یا برای مدت زمان ناکافی تجویز شده است جلوگیری نماید. بعضی از بیماران همکاری کمی دارند و یا این اطلاعات را به دلایل گوناگون (از جمله انجام بررسی های مجزا و مستقل، یا پنهان کردن سابقه سوء مصرف دارو) مخفی می سازند.

 

Post Author: پایگاه مغز و اعصاب

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may also like

درمان سردرد خوشه ای

درمان حملات حاد سردرد خوشه ای حملات حاد سردرد، دارای

روش های درمان میگرن در کودکان

پیگیری های غیر دارویی تعیین کردن و اجتناب نمودن از

انواع میگرن در کودکان

انواعی از میگرن می تواند در کودکی و سنین مدرسه